علت لرزش فرمان در سرعت‌های بالای ۱۰۰ کیلومتر در خودروهای مدیران خودرو
لرزش فرمان در سرعت‌های بالای ۱۰، کیلومتر بر ساعت، یکی از شایع‌ترین و در عین حال کلافه‌کننده‌ترین نشانه‌های وجود اختلال فنی در خودروهای مدیران خودرو است. این عارضه که معمولاً در بازه سرعتی ۱۰۰ تا ۱۳۰ کیلومتر بر ساعت به اوج خود می‌رسد، علاوه بر سلب آرامش سرنشینان و کاهش تسلط راننده، در صورت بی‌توجهی می‌تواند استهلاک قطعات جلوبندی، جعبه فرمان و لاستیک‌ها را به شدت افزایش دهد.
خلاصه این مطلب
- شایع‌ترین علت لرزش فرمان در بازه سرعتی ۱۰۰ تا ۱۲۰ کیلومتر، عدم بالانس دینامیکی چرخ‌ها، دفرمگی لاستیک یا تاب‌داشتن رینگ‌های آلومینیومی در اثر افتادن در دست‌اندازهاست.
- اگر لرزش شدید فرمان و بدنه تنها در زمان فشردن پدال گاز احساس می‌شود و با رها کردن آن فوراً قطع می‌گردد، مشکل قطعا از فرسودگی سه‌شاخ پلوس داخلی است.
- پاشیدن آب روی ترمزهای داغ باعث تاب‌دیدگی دیسک‌ها می‌شود که نتیجهٔ آن، لرزش و ضربه زدن فرمان هنگام ترمزگیری در سرعت‌های بالا و یا درگیری لحظه‌ای لنت‌هاست.
- فرسودگی و پارگی بوش‌های طبق و لقی سیبک‌ها، توانایی سیستم تعلیق در مهار ارتعاشات را از بین برده و نوسانات چرخ را مستقیماً به غربیلک فرمان منتقل می‌کند.
- برای عیب‌یابی دقیق و رفع مشکل، استفاده از دستگاه «بالانس درجا یا روکار» برای چرخ‌های جلو، بازرسی سلامت جلوبندی و پرهیز از شوک حرارتی به دیسک‌های ترمز بهترین اقدامات هستند.
چرا فرمان خودرو در سرعت‌های بالا دچار لرزش می‌شود؟
در سرعت‌های فراتر از ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت، جرم چرخ‌ها و قطعات دوار سیستم تعلیق با سرعت زاویه‌ای بسیار بالایی می‌چرخند. در این حالت، کوچک‌ترین ناهماهنگی وزنی، تاب‌دیدگی مکانیکی یا لقی در اتصالات، نیروی گریز از مرکز نامتوازنی ایجاد می‌کند. این نیروی نوسانی از طریق سیبک‌ها، میل‌فرمان و جعبه فرمان منتقله شده و در نهایت به صورت نوسانات رفت‌وبرگشتی روی غربیلک فرمان توسط راننده احساس می‌شود.
پدید آمدن این لرزش دقیقاً در یک بازه سرعتی مشخص (مثلاً فقط بین ۱۰۵ تا ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت) به دلیل انطباق فرکانس نوسان چرخ با فرکانس طبیعی سیستم تعلیق خودرو رخ می‌دهد که در اصطلاح مهندسی به آن «پدیده رزونانس یا تشدید» می‌گویند. شناسایی دقیق منشأ این نوسانات، نیازمند بررسی تخصصی اجزای مختلف چرخ، جلوبندی، سیستم ترمز و انتقال قدرت است.
عدم بالانس چرخ‌ها و آسیب‌دیدگی رینگ‌ها
شایع‌ترین دلیل لرزش فرمان در سرعت‌های بالای ۱۰۰ کیلومتر، ناهمگونی توزيع وزن در مجموعه رینگ و لاستیک است.
عدم بالانس دینامیکی در برابر بالانس استاتیکی
بالانس استاتیکی تنها عدم تقارن وزنی را در تقارن عمودی چرخ اصلاح می‌کند، اما در سرعت‌های بالا، «عدم بالانس دینامیکی» است که لرزش‌های عرضی و چپ‌به‌راست ایجاد می‌کند. اگر وزنه بالانس یکی از چرخ‌های جلو افتاده باشد یا لاستیک به صورت ناهمگون ساییده شده باشد، چرخ در سرعت‌های بالا دچار لنگر انداختن می‌شود. این نوسان عرضی مستقیماً به غربیلک فرمان منتقل شده و دست راننده را می‌لرزاند.
تاب‌دیدگی رینگ‌های آلومینیومی
خودروهایی نظیر تیگو ۷ پرو، فونیکس FX و آریزو ۶ پرو از رینگ‌های آلومینیومی بزرگ با لاستیک‌های فاق‌کوتاه بهره می‌برند. این ترکیب اگرچه زیبایی و چسبندگی فوق‌العاده‌ای در پیچ‌ها ایجاد می‌کند، اما در برابر ضربات ناشی از چاله در سرعت بالا آسیب‌پذیر است. تاب برداشتن لبه داخلی یا خارجی رینگ، تقارن چرخش را برهم زده و نوسان مستقیمی در سرعت‌های بالا به فرمان اعمال می‌کند.
خرابی سه‌شاخ و پلوس‌ها (لرزش هنگام گاز دادن)
یکی از دلایل اختصاصی لرزش فرمان در محصولات مدیران خودرو که اغلب با عدم تعادل چرخ اشتباه گرفته می‌شود، فرسودگی مجموعه پلوس و به ویژه «سه‌شاخ پلوس داخلی» است.
تفاوت لرزش پلوس با بالانس چرخ
تفاوت عمده لرزش ناشی از پلوس با عدم بالانس چرخ در این است که لرزش پلوس وابسته به «فشار گشتاور موتور» است. اگر در سرعت ۱۱۰ کیلومتر بر ساعت هنگامی که پدال گاز را می‌فشارید فرمان و بدنه خودرو شروع به لرزش شدید می‌کند، اما به محض برداشتن پا از روی پدال گاز لرزش قطع می‌شود، قطعا مشکل از سه‌شاخ پلوس یا گودی افتادن داخل پیاله پلوس (Inner CV Joint) است.
ساییده شدن ساچمه‌های سه‌شاخ یا خشک شدن گریس پایه لیتیوم داخل گردگیر پلوس، باعث می‌شود شفت پلوس در حین چرخش تحت فشار، دچار خارج‌ازمرکزی شده و نوسانات شدیدی به جلوبندی و فرمان منتقل کند.
تاب‌دیدگی دیسک‌های ترمز چرخ جلو
اگرچه خرابی دیسک ترمز عمدتاً هنگام فشردن پدال ترمز خود را نشان می‌دهد، اما در مواردی می‌تواند در حالت رانندگی کروز و سرعت بالا نیز باعث لرزش فرمان شود.
تاب میکروسکوپی و درگیری خفیف لنت
در صورتی که دیسک ترمز چرخ‌های جلو به دلیل داغ شدن شدید و برخورد ناگهانی با آب دچار تاب‌دیدگی شده باشد، سطح آن تقارن تخت خود را از دست می‌دهد. در سرعت‌های بالای ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت، حتی اگر پدال ترمز را نگرفته باشید، ناترازی سطح دیسک در تماس‌های میکروسکوپی و لحظه‌ای با لنت‌ها، ضربات ریزی ایجاد می‌کند که از طریق کالیپر و سگ دست به فرمان منتقل می‌شود.
چنانچه این لرزش با گرفتن ترمز در سرعت بالای ۱۰۰ کیلومتر به شدت تشدید می‌شود، تردیدی در تاب داشتن دیسک‌های جلو یا نابرابری ضخامت دیسک (DTV) وجود ندارد.
فرسودگی و لقی در قطعات جلوبندی و سیستم تعلیق
سیستم تعلیق وظیفه دارد نوسانات جاده را جذب کرده و هندلینگ خودرو را حفظ کند. وجود لقی در هر یک از اتصالات این سیستم، اثر لرزش‌های کوچک چرخ را چندبرابر کرده و به فرمان می‌رسد.
بوش طبق‌ها و سیبک‌های فرمان
بوش‌های لاستیکی-فلزی طبق (به‌ویژه بوش جناغی بزرگ در خودروهای آریزو ۵ و ام‌وی‌ام X22) به مرور زمان دچار ترک‌خوردگی، له شدن یا پارگی می‌شوند. وقتی بوش طبق مستهلک می‌شود، طبق زاویه صحیح خود را در سرعت بالا حفظ نکرده و چرخ جلو دچار تغییر زاویه تو (Toe) یا کمبر (Camber) لحظه‌ای می‌شود. همچنین لقی در سیبک فرمان یا قرقری فرمان (Inner Tie Rod) باعث می‌شود ضربات چرخ بدون هیچ واسطه‌ای مستقیماً به جعبه فرمان منتقل گردد.
بسیاری از مالکان بارها چرخ‌ها را بالانس می‌کنند اما لرزش فرمان در سرعت ۱۱۰ کیلومتر برطرف نمی‌شود؛ چراکه بوش طبق مستهلک توانایی مهار دامنه نوسان استاندارد چرخ را ندارد و لرزش طبیعی لاستیک را به غربیلک فرمان تزریق می‌کند.
دفرمگی، دوپهن شدن و کیفیت لاستیک‌ها
لاستیک تنها نقطه تماس خودرو با جاده است و هرگونه عیب ساختاری در آن، مستقیماً عملکرد حرکتی خودرو را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
- دوپهن شدن لاستیک (Flat Spot): توقف طولانی‌مدت خودرو یا ترمزگیری‌های شدید بدون عملکرد صحیح ABS می‌تواند باعث پهن شدن بخشی از آج لاستیک شود.
- جداشدگی رشته‌های سیمی (بافت داخلی): برخورد شدید با دست‌اندازها می‌تواند باعث گسیختگی لایه‌های سیمی درون لاستیک شود. این عیب حتی با بالانس چرخ هم برطرف نشده و در سرعت بالا لرزش شدید ایجاد می‌کند.
- تنظیم نبودن فشار باد: ناهمسان بودن فشار باد چرخ‌های چپ و راست جلو، قطر موثر چرخش را تغییر داده و نوسانات فرمان را در سرعت‌های بالا تشدید می‌کند.
اختلال در سیستم فرمان برقی (EPS) و کالیبراسیون سنسور زاویه فرمان
اکثر محصولات جدید مدیران خودرو مانند آریزو ۶، تیگو ۷ پرو و فونیکس FX به سیستم فرمان کمکی برقی (EPS) مجهز هستند.
در این سیستم، یک موتور الکتریکی بر اساس داده‌های دریافت شده از سنسور گشتاور و سنسور زاویه فرمان، میزان سفت یا نرم بودن فرمان را کنترل می‌کند. اگر سنسور زاویه فرمان به درستی کالیبره نباشد یا سیستم EPS به دلیل افت ولتاژ، خطای نرم‌افزاری داشته باشد، موتور برقی فرمان در سرعت‌های بالا که باید فرمان را سفت و سنگین کند، دچار نوسان پردازشی شده و بازخوردهای نادرستی به غربیلک وارد می‌کند که به صورت لرزش ریز یا بازی کردن فرمان احساس می‌شود.
عیب‌یابی لرزش فرمان بر اساس رفتار خودرو
برای تشخیص دقیق‌تر علت لرزش فرمان در سرعت‌های بالای ۱۰۰ کیلومتر، جدول زیر نشانه هر مشکل، علت فنی و راهکار پیشنهادی را تفکیک کرده است:
| رفتار و نشانه لرزش در سرعت بالای ۱۰۰ کیلومتر | علت احتمالی | قطعه معیوب | راهکار تعویض و تعمیر |
|---|---|---|---|
| لرزش مداوم فرمان در بازه سرعتی ۱۰۰ تا ۱۲۰ | عدم بالانس دینامیکی چرخ‌های جلو | وزنه بالانس یا دفرمگی لاستیک | بالانس درجا (روکار) و بررسی تاب رینگ |
| لرزش شدید فرمان و بدنه فقط هنگام گاز دادن | لقی و ساییدگی در مجموعه پلوس | سه‌شاخ پلوس داخلی و پیاله پلوس | تعویض سه‌شاخ پلوس و گریس‌کاری تخصصی |
| لرزش فرمان همراه با تکان پدال هنگام ترمزگیری | تاب برداشتن و برابر نبودن ضخامت دیسک | دیسک ترمز چرخ‌های جلو | تراشکاری دیسک (در صورت داشتن ضخامت) یا تعویض |
| لرزش فرمان همراه با گیجی و انحراف خودرو | لقی در اتصالات و خرابی قطعات لاستیکی | بوش طبق، سیبک فرمان یا قرقری | تعویض بوش‌ها، سیبک‌ها و تنظیم زوایای چرخ |
| لرزش ضربانی همراه با صدای هوهوی چرخ | خراب شدن و لقی بلبرینگ چرخ | بلبرینگ چرخ‌های جلو | تعویض کامل مجموعه بلبرینگ و توپی چرخ |
مراحل عیب‌یابی لرزش فرمان در تعمیرگاه تخصصی
برای جلوگیری از اتلاف وقت و هزینه‌های اضافه، فرآیند عیب‌یابی باید به صورت کاملاً متدیک و مرحله به مرحله انجام شود:
توجه داشته باشید در صورتی که خودروی شما شامل گارانتی شرکت مدیران خودرو می‌باشد جهت جلوگیری از ابطال آن فقط با شماره تلفن ۴۹۰۸۲-۰۲۱ تماس بگیرید و در غیر این صورت جهت دسترسی به امداد مدیران خودرو تهران با تلفن 44287315-021 تماس حاصل فرمایید.
تست جاده‌ای و ثبت دقیق رفتار خودرو
تکنسین ابتدا خودرو را در شرایط ایمن به سرعت بالای ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت رسانده و شرایط بروز لرزش را ثبت می‌کند: آیا لرزش با فشردن گاز ایجاد می‌شود؟ آیا با گرفتن ترمز تغییر می‌کند؟ یا کاملاً وابسته به سرعت است؟
بررسی رینگ، لاستیک و بالانس روکار
چرخ‌های جلو از نظر سلامت آج، عدم وجود برآمدگی روی دیواره، سلامت رینگ و میزان باد بازرسی می‌شوند. در این مرحله، استفاده از دستگاه «بالانس درجا یا روکار» بهترین راهکار است. این دستگاه چرخ را در حالی که روی خود خودرو بسته شده است می‌چرخاند و علاوه بر بالانس رینگ و لاستیک، عدم بالانس توپی چرخ و دیسک ترمز را نیز به طور همزمان اصلاح می‌کند.
بررسی سیستم تعلیق، جلوبندی و میل‌فرمان
خودرو روی جک بالابر قرار گرفته و تمام بوش‌ها، سیبک‌ها، طبق‌ها و قرقری‌های فرمان با اهرم مخصوص از نظر داشتن لقی افقی و عمودی بررسی می‌شوند. هرگونه لقی غیرمجاز باید پیش از تنظیم زوایای چرخ برطرف شود.
بررسی سلامت پلوس‌ها و دیسک ترمز
گردگیرهای پلوس از نظر نشتی گریس بررسی شده و پلوس‌ها در جهت طولی و شعاعی ارزیابی می‌شوند. همچنین میزان تاب دیسک ترمز با ابزار دقیق ساعت اندیکاتور اندازه گرفته می‌شود تا در صورت فراتر بودن از حد مجاز (معمولاً بیش از ۰.۰۵ میلی‌متر)، تعویض یا تراش داده شوند.
پیشگیری از ایجاد لرزش فرمان
رعایت چند نکته در نگهداری خودرو می‌تواند از بروز لرزش‌های آزاردهنده فرمان در سرعت‌های بالا جلوگیری کند:
- بالانس دوره‌ای چرخ‌ها: هر ۱۰,۰۰۰ کیلومتر یا با هر بار جابه‌جایی لاستیک‌ها (تاس چرخ)، چرخ‌های جلو و عقب را بالانس دینامیکی کنید.
- پرهیز از عبور پرسرعت از چاله‌ها: ضربات شدید ناشی از چاله‌ها، علت اصلی تاب برداشتن رینگ‌های اسپرت و پارگی لایه‌های داخلی لاستیک است.
- عدم شستشوی خودرو بلافاصله پس از رانندگی طولانی: هرگز زمانی که دیسک‌های ترمز پس از رانندگی شدید داغ هستند، به مجموعه چرخ‌ها آب نپاشید؛ زیرا شوک حرارتی باعث تاب برداشتن فوری دیسک ترمز می‌شود.
- تنظیم زوایای چرخ (میزان فرمان): پس از هر بار تعمیر جلوبندی یا تعویض قطعات تعلیق، حتماً تنظیم کامل زوایای چرخ با دستگاه‌های لیزری را انجام دهید.
- استفاده از قطعات یدکی اورجینال: در صورت نیاز به تعویض بوش طبق، سیبک یا قطعات پلوس، تنها از قطعات شرکتی اصلی استفاده کنید تا زوایای استاندارد تعلیق خودرو حفظ شود.
عیب‌یابی به موقع لرزش فرمان در سرعت‌های بالا، علاوه بر حفظ ایمنی سرنشینان در جاده‌ها، از آسیب دیدن قطعات گران‌قیمتی مانند جعبه فرمان برقی و دیسک‌های ترمز جلوگیری کرده و سواری نرم و مطمئنی را برای شما به ارمغان می‌آورد.
نیاز به امداد مدیران خودرو دارید؟
اگر خودروی شما خارج از گارانتی است و به یک پشتیبانی ۲۴ ساعته در تهران نیاز دارید، می‌توانید از طریق سایت «امداد مدیران خودرو» درخواست ثبت کنید یا با شماره پشتیبانی اعلام‌شده تماس بگیرید: 44287315-021
